اعوجاج در عکاسی چیست – سایتهای اینترنتی

در عکاسی دو نوع اعوجاج می باشد: اپتیکال و پرسپکتیو. هر دو منجر به تغییر شکل تصویر می‌شوند و این تغییر در برخی تصویر‌ها کم و در برخی چشمگیر است. اعوجاج اپتیکال به دلیل دیزاین اپتیکال لنزها رخ می‌دهد و از اینرو اغلب به آن «اعوجاج لنز» هم گفته می‌شود؛ در شرایطی که اعوجاج پرسپکتیو بر اثر موقعیت دوربین درمقایسه با سوژه یا موقعیت سوژه در فریم تصویر رخ می‌دهد. مطمئنا تشخیص انواع اعوجاج‌ها و شناسایی آن‌ها حائز ارزش است؛ چونکه تمام این خطاها کمابیش در عکاسی مشاهده می‌شود. هدف این مقاله توصیف هر نوع اعوجاج به‌صورت دقیق همراه با نمونه‌های تصویری است.

در کل سه نوع مختلف از اعوجاج اپتیکال می باشد:

  • اعوجاج بشکه‌ای (Barrel Distortion) – معمولا در لنزهای واید قابل مشاهده است و در آن، جهت خطوط منحنی به سوی داخل است.
  • اعوجاج جاسوزنی (Pincushion Distortion) – دقیقا مخالف اعوجاج بشکه‌ای است و در آن، جهت خطوط منحنی به سوی بیرون است.
  • اعوجاج سبیلی (Mustache Distortion) – اعوجاج موج‌دار که ترکیبی از اعوجاج بشکه‌ای و جاسوزنی است.

همراه با این نکات، به لنزهای راست خط یا منحنی خط و تأثیر اعوجاج پرسپکتیو بر عکس ها می پردازیم.

۱. اعوجاج اپتیکال

در عکاسی، اعوجاج اپتیکال به خطایی اشاره دارد که خطوط مستقیم را خم و آن‌ها را به خطوط منحنی مبدل می‌کند و بدین جهت به چنین اعوجاجی، اعوجاج منحنی‌الخط گفته می‌شود. اعوجاج اپتیکال به دلیل دیزاین اپتیکال رخ می‌دهد؛ یعنی وقتی که از عنصر های ویژه لنز برای کاهش انحراف‌های کروی و انحراف‌های دیگر استفاده می‌شود. به‌طور خلاصه، اعوجاج اپتیکال، خطای لنز است.

سه نوع اعوجاج اپتیکال می باشد: بشکه‌ای، جاسوزنی و سبیلی (که به آن اعوجاج موج‌دار و پیچیده هم گفته می‌شود). اکنون هر یک را به‌صورت دقیق بررسی می‌کنیم با اینحال قبل از این کار، به بررسی یک لنز با اعوجاج صفر می‌پردازیم:

چنین لنزهای بی‌نقصی به ندرت پیدا می‌شوند؛ چونکه اغلب لنزها حداقل حاوی یک نوع اعوجاج هستند. لنزهای بسیار خوب هم اجزایی دارند که شدیدا اعوجاج را کاهش می‌دهند؛ به‌طوری که این تغییر بطور کلی به چشم می‌آید. بسیاری از لنزهای زوم به‌ویژه لنزهای سوپرزوم مانند Nikon 18-200mm VR در فاصله‌های کانونی مختلف از انواع مختلف اعوجاج به‌ویژه اعوجاج بشکه‌ای و جاسوزنی رنج می‌برند.

۱.۱. اعوجاج بشکه‌ای

وقتی خطوط مستقیم به سوی داخل خم می‌شوند و به شکل یک بشکه‌ درمی‌آیند، اعوجاج بشکه‌ای بوجود می‌آید. این نوع اعوجاج معمولا در لنزهای واید قابل مشاهده است و به این دلیل رخ می‌دهد که میدان دید لنز بسیار وسیع‌تر از اندازه‌ی سنسور تصویر است و بدین خاطر برای تطبیق با آن باید «فشرده» شود. با این وجود، خطوط مستقیم به سوی داخل به‌ویژه به سوی لبه‌های فریم خم می‌شوند. تصویر پایین یک نمونه از اعوجاج بشکه‌ای شدید است:

اعوجاج بشکه ای

در ضمن خطوط مرکز فریم به‌صورت مستقیم نمایش داده می‌شوند و از سمت مرکز شروع به خم شدن می‌کنند. بدین جهت تصویر در یک محور اپتیکال قرار دارد ( مرکز لنز)، با اینحال بزرگنمایی به سوی گوشه‌ها کاهش می‌یابد.

اعوجاج بشکه‌ای روی وایدترین لنزهای پرایم و بسیاری از لنزهای زوم با فاصله‌های کانونی نسبتا کم، ظاهر می‌شود. میزان اعوجاج هم می‌تواند بسته به فاصله‌ی سوژه تا دوربین تغییر کند. حتی لنزهای پرایم استاندارد ۵۰ میلی‌متری هم امکان دارد در فواصل نزدیک، به اعوجاج بشکه‌ای برسند. اعوجاج بشکه‌ای را می‌توان به شکل زیادی با بهره برداری از عنصر های خنثی‌کننده‌ی اپتیکال کاهش داد؛ با اینحال حذف کامل چنین اعوجاجی حدودا غیر امکان دارد. برخی لنزها مانند Nikon 14-24 mm f/2.8G حاوی تعدادی عنصر خنثی‌کننده‌ی اعوجاج هستند که به‌شدت وزن و اندازه‌ی لنز را کاهش می‌دهند. بدین جهت لنزهای واید معمولا بزرگ‌تر و سنگین‌تر از لنزهای استاندارد/نرمال هستند.

برطرف کردن اعوجاج بشکه‌ای معمولا یک روند سرراست و ساده است. تا وقتی که لنز در پایگاه اطلاعات یک تنظیمات شخصی پشتیبان داشته باشد، می‌توان به سادگی مشکلات اعوجاج بشکه‌ای را برطرف کرد. به دلیل آنکه هر لنزی دارای اختلاف است، داده‌های تنظیمات شخصی این لنزها باید در محیط آزمایشگاهی با دقت تست و ساخته شوند.

۱.۲. اعوجاج جاسوزنی

اعوجاج جاسوزنی دقیقا نقطه‌ی مقابل اعوجاج بشکه‌ای است و خطوط مستقیم به سوی مرکز خمیده می‌شوند. این نوع اعوجاج معمولا در لنزهای تله‌فوتو قابل مشاهده است و به دلیل گسترش بزرگنمایی تصویر از محور اپتیکال به سوی لبه‌های فریم رخ می‌دهد. در این نوع اعوجاج، میدان دید کوچک‌تر از اندازه‌ی سنسور تصویر است و از اینرو برای تطبیق با آن باید «کشیده» شود. با این وجود، خطوط مستقیم به سوی گوشه‌های بالا کشیده می‌شوند.

اعوجاج جاسوزنی

اعوجاج جاسوزنی به‌ویژه در لنزهای زوم یک پدیده‌ی بسیار متداول است. لنزهای پرایم سوپرتله‌فوتو حاوی اجزای خنثی‌کننده‌ای هستند که به شکل زیادی اعوجاج جاسوزنی را کاهش می‌دهند؛ با اینحال اغلب لنزهای زوم سطح حرفه‌ای و مصرف‌کننده مانند Nikon 80-400mm VR از اعوجاج جاسوزنی رنج می‌برند. در حقیقت، اعوجاج جاسوزنی می‌تواند روی لنزهای سطح مصرف‌کننده بسیار شدید باشد و معمولا میتوانید به سرعت آن را در عکس ها تشخیص دهید.

اغلب لنزها از لنزهای زوم تا واید تا استاندارد و تله‌فوتو معمولا در فواصل کانونی کوتاه از اعوجاج بشکه‌ای رنج می‌برند. این نوع اعوجاج در فواصل کانونی بالاتر کارکرد خود را به اعوجاج جاسوزنی می‌دهد. یک مثال خوب از چنین عملکردی در لنز Nikon 18-300 mm VR قابل مشاهده است که با اعوجاج قوی بشکه‌ای در ۱۸ میلی‌متر شروع و در ۲۸ میلی‌متر به اعوجاج جاسوزنی مبدل می‌شود و تا ۳۰۰ میلی‌متر به همان شکل باقی می‌ماند.

اغلب لنزها از انواع زوم، واید، استاندارد و تله‌فوتو معمولا در فواصل کانونی کوتاه از اعوجاج بشکه‌ای رنج می‌برند. این نوع اعوجاج در فواصل کانونی بالاتر کارکرد خود را به اعوجاج جاسوزنی می‌دهد

اعوجاج جاسوزنی را هم می‌توان مانند اعوجاج بشکه‌ای به سادگی در نرم‌افزارهای ادیت تصویر لایت‌روم و فتوشاپ برطرف کرد. بخش Lens Profiles در Lightroom و Camera RAW توانایی حذف کامل آن را تنها با فشردن یک کلید دارند.

۱.۲. اعوجاج سبیلی

بدترین نوع اعوجاج شعاعی، اعوجاج سبیلی است که گاهی به آن اعوجاج موج‌دار هم می‌گویند. این نوع اعوجاج ترکیبی از اعوجاج بشکه‌ای و جاسوزنی است. خطوط مستقیم به سوی داخل مرکز فریم خم می‌شوند و سپس در گوشه‌ها به سوی بیرون خم می‌شوند:

اعوجاج سبیلی

بدین جهت، اغلب به اعوجاج سبیلی، اعوجاج پیچیده هم گفته می‌شود؛ چونکه خصوصیت‌های آن پیچیده هستند و به‌سختی می‌توان آن را برطرف کرد. این نوع اعوجاج را می‌توان برطرف کرد؛ با اینحال اغلب به یک نرم‌افزار ویژه نیاز دارد. نمی‌توانید از ابزار لایت‌روم و فتوشاپ برای برطرف کردن آن استفاده کنید؛ مگر این که یک لنز تنظیمات شخصی واضح برای برطرف کردن این سخت تعبیه شده باشد. اگر برای برطرف کردن این اعوجاج می‌خواهید مانند اعوجاج بشکه‌ای رفتار کنید، گوشه‌های تصویر خمیده‌تر می‌شوند. اگر هم بخواهید مانند اعوجاج جاسوزنی آن را برطرف کنید، با انحنای بیشتر و حتی یک اعوجاج بشکه‌ای به سوی مرکز روبه‌رو می‌شوید.

برخی لنزهای قدیمی‌تر، همین‌طور لنزهای مدرن، از اعوجاج سبیلی رنج می‌برند. یک مثال خوب از اعوجاج سبیلی را می‌توان در لنز Nikon 18-35 mm f/3.5-4.5D پیدا کرد که یک نمونه‌ی بطور کلی شدید از این اعوجاج را نشان می‌دهد.

۲. لنزهای راست خط در مقابل لنزهای منحنی‌الخط

برخی لنزها از لحاظ اپتیکال به‌صورت «راست خط» دیزاین شده‌اند (مانند Nikon 14mm f/2.8D و Canon EF 14mm f/2.8L II USM) که در آن‌ها میتوانید به خطوط صاف و بدون خمیدگی برسید (مانند دید چشم)؛ در شرایطی که لنزهای دیگر مانند لنزهای «فیش‌آی» به‌صورت «منحنی‌الخط» دیزاین شده‌اند. لنزهای راست خط معمولا اشیاء را تا لبه‌ها‌ی فریم می‌کشند تا آن‌ها را صاف نمایش دهند. لنزهای منحنی‌الخط اشیاء را کشیده نشان نمی‌دهند؛ با اینحال با منحنی کردن خطوط صاف، عکس ها را به‌شدت دچار اعوجاج می‌کنند (مانند چشمی در). عکس ها پایین نمونه‌هایی از لنزهای راست خط و مستقیم‌الخط هستند:

پرسپکتیو

همان‌طور که می بینید، نرده در عکس لنز منحنی‌الخط (سمت چپ) به شکل غیر طبیعی انحنا دارد؛ این تصویر با لنز فیش‌آی (منحنی الخط) گرفته شده است. تصویر سمت راست که با یک لنز راست خط ثبت شده است، نرده صاف و طبیعی به ذهن خطور میکند؛ درست مانند وقتی که آن را با چشم خود می‌بینید. بزرگ بودن اندازه‌ی تصویر در مقابل فریم و کوچک‌تر شدن آن در فواصل دورتر، یک نمونه از اعوجاج پرسپکتیو است که هیچ ربطی به اعوجاج اپتیکال ندارد.

۳.  اعوجاج پرسپکتیو

یک نوع دیگر اعوجاج که در اغلب عکس ها قابل مشاهده است، اعوجاج پرسپکتیو است. برخلاف اعوجاج اپتیکال، این نوع اعوجاج ربطی به اپتیک لنز ندارد و از اینرو خطای لنز به شمار نمی‌رود. وقتی محیط سه‌بعدی را در یک تصویر دوبعدی تصویر می‌کنیم، اگر سوژه به دوربین نزدیک باشد، در مقایسه با اشیاء پس عرصه به شکل نامتناسبی بزرگ و دچار اعوجاج است. این موضوع عادی است و به سادگی میتوانید آن را با چشمان خود مشاهده نمائید. اگر یک سوژه‌ی کوچک‌تر مانند موبایل خود را به چشمان خود نزدیک کنید، درمقایسه با تلویزیون بزرگ در پس‌عرصه بزرگ نمایش داده می‌شود (و هرچقدر تلفن شما از تلویزیون دورتر باشد، تلویزیون درمقایسه با تلفن کوچک‌تر ظاهر می‌شود). همین اتفاق لحظه عکاسی از سوژه از نمونه سوژه‌های انسانی رخ می‌دهد.

برای نمونه، اگر از شخصی با زاویه‌ی اولتراواید و فاصله‌ی نزدیک تصویر بگیرید، بینی، چشم‌ها و لب ایشان به شکل غیر حقیقی بزرگ خواهد شد؛ در شرایطی که گوش‌های ایشان کوچک‌تر خواهد بود یا حتی از تصویر ناپدید می‌شود. تصویر پایین با Nikon 24-70mm f/2.8G در فاصله‌ی کانونی ۲۷ میلی‌متر ثبت شده است:

اعوجاج پرسپکتیو

Nikon D700  – لنز ۲۴-۷۰mm f/2.8 – فاصله‌ی کانونی: ۲۷ میلیمتر – ایزو ۲۰۰ ، ۱/۲۵۰ ، f/8.0

به اندازه‌ی سر دقت کنید؛ درمقایسه با بدن  سوژه به شکل نامتناسبی بزرگ است. چشم‌های سوژه، بینی و لب‌ها هم بسیار بزرگ و گوش‌ها کوتاه شده‌اند. این تصویر در ۲۷ میلی‌متر گرفته شده است! اکنون فرض کنید در صورت بهره برداری از یک لنز وایدتر در فاصله‌های نزدیک‌تر چه بلایی سر چهره‌ی سوژه خواهد آمد!

به غیر از لنزهای فیش‌آی، تمام لنزها پرسپکتیو یکسانی دارند. فاصله‌ی دوربین تا سوژه است که پرسپکتیو را تعیین می‌کند، نه فاصله‌ی کانونی

اینجا است که عکاس کمی گیج می‌شود؛ رابطه‌ی فاصله‌ی کانونی (یا عدم رابطه‌) با اعوجاج پرسپکتیو. ممکن است شنیده‌‌اید که برخی عکاس‌ها می‌گویند باید در عکاسی پرتره از فاصله‌های کانونی بیشتر استفاده کرد یا تصویر‌ آن‌ها به خاطر فاصله‌ی کانونی کم دچار اعوجاج شده است. این تصور غلط است؛ چونکه لنزها فاقد پرسپکتیو هستند. به غیر از لنزهای فیش‌آی، تمام لنزها پرسپکتیو یکسانی دارند – فاصله‌ی دوربین تا سوژه است که پرسپکتیو را تعیین می‌کند، نه فاصله‌ی کانونی. این که لنزها پرسپکتیو متفاوتی دارند تصور غلطی است؛ چونکه در فاصله‌های کانونی بالا باید در فاصله‌ی دورتری از سوژه بایستید و آن‌ها را در فریم قرار دهید . اگر در یک فاصله بایستید، سوژه تغییری نخواهد داشت. پس اگر یک لنز ۵۰ میلی‌متر و یک لنز ۸۵ میلی‌متر داشته باشید، هیچ تفاوتی در پرسپکتیو آن‌ها نیست؛ مگر این که در یک نقطه بایستید و فاصله‌ی سوژه با هر دو لنز یکسان باشد. سوژه در لنز ۵۰ میلی‌متر به دلیل فاصله‌ی کانونی کوتاه‌تر/ میدان دید وسیع‌تر، کوچک‌تر نمایش داده می‌شود؛ با اینحال پرسپکتیو و نسبت‌ها هر دو یکسان هستند. پس نکته‌ی متمایز لنزها با فاصله‌ی کانونی بیشتر در چنین مواردی، احتمال بزرگ‌نمایی سوژه در فریم و در عین حال حفظ پرسپکتیو نرمال خواهد بود. لنز‌های تله‌فوتو نمی‌توانند با جادوگری اعوجاج پرسپکتیو را برطرف کنند؛ آن‌ها شما را وادار می‌کنند از سوژه فاصله بگیرید و همین دلیل تغییر پرسپکتیو می‌شود.

اعوجاج ۲

NIKON D3S + 14-24 mm f/2.8  – فاصله‌ی کانونی : ۱۴ میلی‌متر، ایزو ۲۰۰، ۱/۱۲۵، f/8.0

برای نمونه در عکس بالا خودرو با اعوجاج کامل نمایش داده شده؛ چونکه تصویر در فاصله‌ی نزدیک با یک لنز واید ثبت شده است (Nikon 14-24 mm). سمت چپ خودرو به شکل نامتناسبی بزرگ است. حتی به ذهن خطور میکند سمت چپ ۵۰ درصد از سمت راست بزرگ‌تر باشد؛ با اینکه می‌دانیم اندازه‌ی هر دو در حقیقت یکسان است. خودرو بخش فراوانی از فریم را اشغال کرده است و همه چیز در پس‌عرصه نسبتا کوچک به ذهن خطور میکند. اگر از لنز نرمال استفاده می‌کردیم و در یک نقطه می‌ایستادیم، تنها بخشی از خودرو فریم را پر می‌کرد. ولی باید گفت اگر با کراپ تصویر واید هر دو تصویر را در یک میدان دید یکسان کراپ کنیم،  اثر اعوجاج پرسپکتیو در هر دو یکسان خواهد بود.

یک مثال دیگر از اعوجاج پرسپکتیو:

اعوجاج ۳

NIKON D800E – ۳۵mm f/1.4 – فاصله‌ی کانونی : ۳۵ میلی‌متر، ایزو ۱۰۰ ، ۱/۲۰۰، f/11.0

در این تصویر از شهر سان‌فرانسیسکو، چهار ساختمان سمت چپ و سمت راست بزرگ‌تر از برج ۴۸ طبقه‌ای Transamerica Pyramid به چشم می آیند (ساختمان بلند در فاصله‌ی دورتر)؛ در شرایطی که اگر آن‌ها را کنار هم قرار دهیم، کوچک‌تر هستند. به دلیل بهره برداری از یک لنز واید، توانستیم ساختمان‌ها را بزرگ‌تر از آنچه در حقیقت هستند، نشان دهیم.

نمونه‌های بالا از اعوجاج پرسپکتیو به اعوجاج «واید» یا «انبساط» هم مشهور هستند. یک نوع دیگر از اعوجاج پرسپکتیو می باشد که دقیقا در مقابل اعوجاج واید قرار می‌گیرد و به آن اعوجاج «تله‌فوتو» یا «فشرده‌سازی» هم گفته می‌شود.  اعوجاج فشرده تنها در لنزهای تله‌فوتو ظاهر می‌شود؛ چونکه عکاس باید در فاصله‌ی دوردستی درمقایسه با سوژه قرار بگیرد که دلیل می‌شود اشیاء دورتر در مقایسه با پرسپکتیو «نرمال» بزرگ‌تر به نظر برسند.

یک نمونه از خطوط همگرا هم می باشد. وقتی سنسور دوربین بطور کلی موازی با سوژه‌ی عکاسی مثلا  یک ساختمان نباشد، تصویری تولید می‌کند که پیش از هرچیز امکان دارد به دلیل اثر «تکیه‌گاه» غیر طبیعی به نظر برسد:

اعوجاج ۴

NIKON D800E  + Zeiss Distagon T*1.4/35 ZF.2  – فاصله‌ی کانونی : ۳۵ میلی‌متر، ایزو ۱۰۰، ۱/۳۲۰، f/80

ولی باید گفت این تصویر یک پرسپکتیو طبیعی بدون اعوجاج است؛ چونکه چشم‌های شما دقیقا همین‌طور می‌بیند. تولیدکنندگان، لنزهای «کنترل پرسپکتیو» یا «تیلت شیفت» را برای چنین مواقعی می‌دهند، با اینحال نتیجه غیرطبیعی می‌شود چونکه مانند زندگی حقیقی و دید انسان نیست. مثال‌های پایین، نمونه‌ی قبل (چپ) و بعد (راست) از تغییر کنترل پرسپکتیو را نشان می‌دهند:

اعوجاج ۵

تصویر سمت چپ، تصویری است که با چشم قابل مشاهده است؛ در شرایطی که تصویر سمت راست نمونه‌ای از خروجی یک لنز کنترل پرسپکتیو / تیلت شیفت بعد از تراز آن با ساختمان است.

در اینجا یک نمونه از مثال‌های خطوط همگرا نمایش داده شده‌اند، که در آن یک بخش تصویر بزرگ‌تر از بخش دیگری است، چونکه نزدیک‌تر است:

اعوجاج ۶

NIKON D800E / 35 mm f/1.4 – فاصله‌ی کانونی: ۳۵ میلی‌متر، ایزو ۱۰۰، ۱/۳۲۰ ، f/8.0

اعوجاج ۷

NIKON D800E / لنز ۲۴-۷۰mm  ، f/2.8 ، فاصله‌ی کانونی : ۳۲ میلی‌متر، ایزو ۲۰۰، ۱/۴۰، f/11.0

هیچ‌کدام از این عکس ها، حاوی اعوجاج نیستند؛ این یک پرسپکتیو طبیعی است!

و بالاخره یک مثال دیگر از اعوجاج پرسپکتیو با حضور سوژه‌های انسانی:

اعوجاج ۸

NIKON D800E + 14-24 mm f/2.8 – فاصله‌ی کانونی ۱۴ میلی‌متر، ایزو ۱۰۰، ۱/۵۰، f/4.0

ظاهر بادکنک‌ها در مرکز فریم طبیعی است؛ در شرایطی که سر داماد و ساقدوش ایشان حالت تخم‌مرغی یافته‌ است. این یکی از اثرات مستقیم بهره برداری از لنز اولتراواید در یک فاصله‌ی بسیار نزدیک و موقعیت اشتباه سوژه‌ها است. اگر هر دو پشت به پشت یکدیگر می‌نشستند و در بادکنک‌ها در جهت‌های مخالف فوت می‌کردند، سرهای آن‌ها در مرکز با ظاهری نرمال ظاهر می‌شد، در شرایطی که بادکنک‌های تخم‌مرغی شکل می‌شدند.

امیدواریم این نوشته پیرامون عکاسی مورد استقبال شما قرار گرفته است. درصورت تمایل با دوستان خود به اشتراک بگذارید.

منبع